Op de wachtlijst voor autismezorg: wat kun je in de tussentijd doen?

De wachttijd voor autismezorg loopt vaak op tot een half jaar of langer. Wat kun je zelf doen tijdens het wachten, en wanneer is coaching een zinvolle overbrugging?

Je hebt de stap gezet. Een verwijzing geregeld, jezelf aangemeld bij een GGZ-instelling, misschien na maanden twijfelen. En dan komt het bericht: er is een wachtlijst. Niet van een paar weken, maar van maanden. Soms langer dan een jaar. Wat nu?

Dit artikel is voor iedereen die in die tussenperiode zit: jongvolwassenen met (een vermoeden van) autisme, en hun ouders. Het legt uit waarom het wachten zo lang duurt, wat je in de tussentijd zelf kunt doen, en wanneer autismecoaching een zinvolle overbrugging kan zijn.

Waarom duurt het wachten zo lang?

In Nederland geldt een landelijke norm voor aanvaardbare wachttijden in de zorg, de zogeheten Treeknorm: maximaal 4 weken tot een intake en maximaal 10 weken tot de start van een behandeling, samen 14 weken. De praktijk in de GGZ wijkt daar al jaren van af. De Nederlandse Zorgautoriteit stelde in 2025 vast dat de norm voor alle diagnosegroepen wordt overschreden, en autisme hoort daarbij steevast tot de groepen met de langste wachttijden (NZa, 2025). Een half jaar wachten is eerder regel dan uitzondering; in sommige regio’s loopt het op tot meer dan een jaar.

Dat ligt niet aan jou, en meestal ook niet aan de instelling. Er is simpelweg meer vraag naar gespecialiseerde autismezorg dan er behandelaren zijn. Maar die verklaring maakt het wachten zelf niet lichter.

Wachten is niet hetzelfde als stilstaan, maar het voelt wel zo

De periode op een wachtlijst is zelden een neutrale pauze. Het leven loopt door: een studie die stroef gaat, werk dat energie vreet, spanningen thuis die zich opstapelen. Juist in deze fase zie ik vaak dat kleine problemen groter worden, simpelweg omdat er niemand meekijkt. Wie eenmaal is vastgelopen, heeft doorgaans meer en langere hulp nodig dan wie op tijd ondersteuning kreeg. Vroeg inhaken werkt; daarover schreef ik eerder dit essay met de cijfers over schooluitval.

Wat je zelf kunt doen tijdens het wachten

Een paar dingen die je in de wachtperiode zelf in gang kunt zetten, los van coaching of behandeling:

• Bel de zorgbemiddeling van je zorgverzekeraar. Zorgverzekeraars hebben een zorgplicht en kunnen soms bemiddelen naar een aanbieder met een kortere wachttijd, ook buiten je eigen regio. Dit is een recht, geen gunst; het nummer staat op de site van je verzekeraar.
• Houd contact met je verwijzer. Laat je huisarts of praktijkondersteuner (POH-GGZ) weten dat je wacht en hoe het met je gaat. Als je situatie verslechtert, kan de verwijzer de urgentie bij de instelling onder de aandacht brengen.
• Bewaak je basis. Slaap, eten, beweging en voorspelbare structuur zijn geen bijzaken; ze bepalen hoeveel ruimte je hebt om tegenslagen op te vangen. Kies liever een paar vaste ankerpunten per dag dan een ambitieus schema dat na een week sneuvelt.
• Informeer je omgeving gericht. Een studieadviseur, mentor of leidinggevende die weet wat er speelt, kan vaak meer regelen dan je denkt: aangepaste deadlines, een rustiger werkplek, een vast aanspreekpunt. Je hoeft daarvoor geen diagnose op tafel te leggen; benoemen wat je nodig hebt is genoeg.
• Schrijf mee voor de intake. Noteer in de wachtperiode wat je opvalt: waar loop je op vast, wat kost energie, wat helpt? Die aantekeningen maken de intake straks concreter en voorkomen dat je op de dag zelf alles uit je hoofd moet halen.

Coaching als overbrugging: wat het wel en niet is

Eerst de eerlijkheid: autismecoaching is geen behandeling en geen diagnostiek. Een coach stelt geen diagnose, behandelt geen depressie of angststoornis en vervangt de GGZ niet. Wie op de wachtlijst staat voor diagnostiek of behandeling, moet daar gewoon blijven staan.

Wat coaching wél doet, is werken aan het dagelijks leven, nu, terwijl je wacht. Denk aan overzicht in je week, energie verdelen, communicatie met je opleiding of werkgever, en grip op de dingen die steeds mislopen. Voor jongvolwassenen met autisme en een normale tot hoge intelligentie is dat vaak precies het terrein waar het knelt: niet het begrijpen, maar het dóen in een omgeving die niet op jou is ingericht.

Het praktische verschil met de GGZ-route: voor coaching is geen verwijzing nodig en geen wachtlijst. Een kennismakingsgesprek kan doorgaans binnen twee weken. En als je behandeling straks start, stopt de coaching, of loopt ernaast door in afstemming met je behandelaar; dat bepaal jij.

Voor wie dit vooral relevant is

Mijn praktijk richt zich op jongvolwassenen met autisme en een normale tot hoge intelligentie, met bijzondere aandacht voor de minder zichtbare vormen van autisme, die bijvoorbeeld bij vrouwen en meisjes vaak lang onopgemerkt blijven. Juist deze groep staat vaak lang op wachtlijsten: de vragen zijn te complex voor korte trajecten en te “licht” voor crisiszorg. Ondertussen wankelt een studie of eerste baan. Coaching in die periode gaat niet over het opvullen van wachttijd, maar over voorkomen dat de schade oploopt terwijl je wacht. Meer over mijn werkwijze lees je op de pagina autismecoaching voor jongvolwassenen.

Veelgestelde vragen

Hoe lang is de wachttijd voor autismezorg bij de GGZ?

De landelijke norm is maximaal 14 weken van aanmelding tot behandeling. In de praktijk wordt die norm voor autisme vrijwel overal overschreden; een half jaar tot meer dan een jaar komt voor, afhankelijk van regio en aanbieder.

Heb ik een verwijzing nodig voor autismecoaching?

Nee. Je kunt direct een kennismakingsgesprek plannen, zonder verwijzing van huisarts of GGZ.

Kan ik coaching combineren met mijn plek op de wachtlijst?

Ja. Je behoudt je plek op de wachtlijst. Coaching richt zich in de tussentijd op het dagelijks leven en kan stoppen of doorlopen zodra de behandeling start.

Wordt autismecoaching vergoed?

Coaching valt niet onder de zorgverzekering. Soms is vergoeding mogelijk via een persoonsgebonden budget (PGB) vanuit de Wmo van je gemeente; daarnaast kun je privaat betalen. In het kennismakingsgesprek bespreken we welke route past.

Bronnen

Untypical Coaching · Autisme van binnenuit begrepen